Το βιβλίο επιχειρεί μια προσέγγιση σε κρίσιμες στιγμές της σκέψης και της δράσης του Νίκου Καζαντζάκη, στιγμές ανοιχτές που καλούν σε νέα ανάγνωση. Στο επίκεντρο βρίσκεται η «Κρητική Ματιά»: μια συνθετική οπτική που δεν εγκλωβίζεται σε δόγματα, αλλά κινείται ανάμεσα σε αντιθέσεις: η πίστη και η αμφιβολία, η πράξη και ο στοχασμός, ο άνθρωπος και η Ιστορία. Η συνομιλία με τον Baruch Spinoza φωτίζει βαθύτερες συγγένειες, ενώ η αντιπαράθεση με τις θέσεις της Λιλής Ζωγράφου για τις «ξένες ιδέες» ανοίγει εκ νέου το ερώτημα της έμπνευσης και της πνευματικής αυτονομίας. Παράλληλα, αναδεικνύονται λιγότερο φωτισμένες πλευρές της διαδρομής του: οι κοινωνικοπολιτικές του αναζητήσεις, η επιχείρηση διάσωσης των Ελλήνων της Ρωσίας, η στάση του μέσα στη δίνη του εμφυλίου, αλλά και οι μαρτυρίες του Μενέλαου Λουντέμη, που φωτίζουν την ανθρώπινη και δημιουργική του διάσταση. Μέσα από αυτές τις διαδρομές, αναδύεται μια μορφή που δεν χωρά σε κατηγορίες. Ένα πνεύμα ανήσυχο, αντιφατικό, ακατάτακτο. Ίσως γι’ αυτό ο Ειρηναίος Γαλανάκης βρήκε την πιο ακριβή εικόνα: Ένα πουλί πάνω από την άβυσσο.