Πενήντα χρόνια μετά το πρώτο μεταπολιτευτικό Σύνταγμα, έχουμε εθιστεί στην ιδέα ότι το καταστατικό μας κείμενο είναι κάτι πολύ μακρινό για τους πολίτες. Αφορά μια κλειστή ομάδα προβεβλημένων νομικών που συνομιλούν με πολιτικούς και δημοσιογράφους, συνήθως στα βραδινά δελτία ειδήσεων, εκφράζοντας την τεχνοκρατική διάσταση της πολιτικής επί παντός επιστητού.
Αυτή η αποστειρωμένη αντίληψη δεν έχει καμία σχέση με τη μεγάλη παράδοση που προτάσσει το Σύνταγμα ως το όπλο των εξουσιαζομένων απέναντι στους λίγους δυνατούς. Μια διεθνή παράδοση αιώνων, που στη χώρα μας μπορεί να περηφανεύεται για τα Συντάγματα του Αγώνα, την 3η Σεπτεμβρίου, την έξωση του Όθωνα, την έκπτωση των Γλίξμπουργκ στον μεσοπόλεμο, την κυβέρνηση του βουνού στην Κατοχή ή το 114 πριν τη χούντα.
Πώς χάθηκε αυτή η παράδοση στη μεταπολίτευση; Πώς μετατρέψαμε το Σύνταγμα σε δουλειά κάποιων τεχνοκρατών; Γιατί πάψαμε να πιστεύουμε στο νόημα των στοιχειωδών δικαιωμάτων μας και των βάσεων της δημοκρατίας, έχοντας την εντύπωση ότι δεν είναι παρά «μεγάλα λόγια»; Τελικά, γιατί απέχουν οι μισοί πολίτες από τις εκλογές, όταν ξέρουν ότι έτσι θα τους κυβερνούν εσαεί οι ελάχιστοι των ελίτ;
Σε παρόμοια ερωτήματα, οι απαντήσεις δεν σημαίνουν τίποτε λιγότερο από μια εναλλακτική αντίληψη για το Σύνταγμα, που επιμένει ότι το δίκαιο πρέπει να προηγείται της πολιτικής - οποιασδήποτε πολιτικής: ακριβώς το αντίστροφο προωθεί η τρέχουσα αντίληψη, έχοντας έτσι απονευρώσει την κριτική, όπως το θέλουν ανέκαθεν οι κρατούντες.
Σήμερα, άναυδοι μπροστά σε μια πρωτοφανή έκπτωση των θεσμών, συνειδητοποιούμε ότι οι εγγυήσεις του Συντάγματος έμειναν ουσιαστικά ανενεργές, παρά τα όσα ηχηρά ακούγαμε για πέντε δεκαετίες από την πολιτική εξουσία και τους ρήτορες που την υπηρέτησαν. Η επιστροφή σε έναν μαχητικό συνταγματισμό από «κάτω» και για χάρη των πολλών είναι πια το μεγάλο ζητούμενο.
